Nie odłożyłem słuchawki. I dobrze, bo inaczej do dzisiaj żyłbym w kłamstwie.
Ta rozmowa miała być zwykła. Krótka, rutynowa — matka dzwoniła po raz kolejny z prośbą o pomoc finansową. Stałem przy oknie w salonie, piąte piętro, za oknem plac budowy nowego osiedla i rząd starych kasztanowców. Na blacie obok leżał paragon z Biedronki i nieodkręcona butelka wody mineralnej. Podniosłem słuchawkę, przyłożyłem do ucha i już miałem powiedzieć, że nie mam teraz czasu, gdy usłyszałem jej głos.
— Synku, znowu się udało. Twoja żoneczka jutro przeleje mi na konto pięćdziesiąt tysięcy.
Zatkało mnie. To był głos matki, ale ton zupełnie inny niż ten, który znałem. Taki, którego nie słyszałem nigdy wcześniej. Nie prosiła, nie wzdychała, nie udawała zmęczonej chorobą. Mówiła pewnie, jak ktoś, kto zdaje relację ze zlecenia.
Czekałem. Nie wiem, po co. Może myślałem, że źle usłyszałem, że zaraz się czegoś dopiję, że to wszystko jakiś głupi dowcip. Ale potem usłyszałem ten drugi głos.
— A mówiła, że nie może odmówić. Podobno lekarze powiedzieli, że nie wolno przerywać kuracji.
Mój głos. Z mojego telefonu. Z mojego mieszkania. Stałem i słuchałem sam siebie, jak rozmawiam z matką, choć przecież do nikogo nie dzwoniłem.
A raczej — myślałem, że nie dzwoniłem.
Zerknąłem na ekran. Połączenie aktywne. Numer matki. Czas trwania — ponad cztery minuty. A więc to ja wybrałem numer i nieświadomie zostawiłem otwartą linię. Może przy poprzedniej próbie. Może telefon sam się ujawnił, bo dotknąłem go w kieszeni. Nie pamiętam. Ważne było to, co działo się po drugiej stronie.
— Ona jest ślepa na twoim punkcie, — kontynuowała matka. — Wczoraj sama zaproponowała, żebym nie dzwoniła co miesiąc z tymi podziękowaniami, tylko dla wygody zrobiła stały przelew. Pomyśl, jaka wygodna!
Słyszałem w jej głosie coś, czego nigdy wcześniej nie kojarzyłem z własną matką. Satysfakcję. A obok siebie — swój własny śmiech. Krótki, prymitywny, zadowolony.
— Pięćdziesiąt tysięcy na miesiąc to i tak mało, — rzuciłem-ja. — To, co ona zarabia na jednej współpracy, ja przez pół roku nie miałbym z pensji. Może podnieść stawkę?
— Oj, synku. Pośpiech jest gorszy od samej choroby. Ona jest jeszcze lojalna. Niech myśli, że ta kasa idzie na moje stawy. Kiedyś przyjdzie moment, że poprosimy o więcej. Przyjdzie szansa na coś większego. Ty masz po prostu być cierpliwy.
— Na przykład na samochód.
— Na co?
— Na nowe auto. Mam już oko na jeden model — czarny, z salonu, nie żaden używany. Mówi się, że w tym roku wyjdzie odświeżona wersja. Wyobrażasz sobie, jak będzie wyglądać, jak po pracy podjadę pod biuro kogoś z branży? Wiesz, jak to robi wrażenie na wspólnikach.
— A twoja żona? Nie zapyta, skąd nagle wzięłeś prawie dwieście tysięcy?
— Powiem, że z oszczędności. Albo że kredyt. Albo że w leasing. Znajdę coś. W ostateczności poproszę, żeby to ona dopłaciła — jako prezent rocznicowy.
— No wiesz? Ty to masz łeb, — matka zaśmiała się nisko, gardłowo.
Wtedy dostałem takiego szumu w głowie, że musiałem przytrzymać się framugi. Stałem boso na zimnej podłodze. W oknie naprzeciwko paliło się zielone światło routera. Chciałem się poruszyć, ale jakby ktoś przykleił mi stopy do podłogi.
Bo to, co usłyszałem, nie układało się w żadną znaną mi opowieść. Moja matka — emerytka, która żyła z 1700 złotych na rękę i szła po mleko tylko wtedy, gdy była promocja w Lidlu. Moja matka, która przed każdą wizytą u nas mówiła, że się wstydzi, że mało może pomóc. Która — tak mi się do tej pory wydawało — gotowała mi zupy, gdy byłem sam po studiach, i dopytywała, czy nie jestem głodny, nawet w te dni, gdy nic już nie umiała zrobić.
A tutaj — ta sama kobieta, ale jakby przez moje ucho przechodziła inna osoba. I ten drugi głos… Mój. Cyniczny. Obcy.
— Żona nic nie podejrzewa? — zapytała matka.
— A skąd ma? Kocha mnie.
— Kocha, kocha. Tylko to właśnie trzeba wykorzystać. Ty masz u niej coś takiego, czego nie miała przy żadnym innym facecie. Jest bogata, ale potrzebuje, żeby ktoś był blisko. A ty jesteś. Tylko nie bądź naiwny, żeby nie popsuć tego dobrego układu. Dopóki nie macie dzieci ani wspólnego majątku, masz nad nią przewagę. Potem już będzie trudniej.
— Wiem, mamo. Ja swoje wiem.
Przerwałem połączenie. Nie wiem, dlaczego nie od razu. Może chciałem usłyszeć jeszcze jedną rzecz, która by mi cokolwiek wyjaśniła. A potem zrobiło mi się zimno i po prostu nacisnąłem koniec.
W mieszkaniu była taka cisza, że słyszałem brzęczenie lodówki. Ewa została na noc u siostry — mówiła, że muszą dokończyć jakieś sprawy po przeprowadzce Karoliny. Nie było jej. I całe szczęście, bo nie wiedziałbym, jak się zachować, gdyby nagle weszła do kuchni.
A potem pomyślałem o tym, co usłyszę, jeśli wyzbędę się jednego błędu.
Włączyłem raz jeszcze połączenie. Wybrałem numer matki, ale tym razem czekałem, aż odbierze.
— Halo? Paweł? Coś się stało?
— Wszystko dobrze. Tylko chciałem powiedzieć, że jutro podjadę do ciebie po obiedzie.
— A po co? Przecież u ciebie jutro zebranie zarządu, nie?
— Zgadza się. Ale najpierw ty i ja mamy kilka rzeczy do ustalenia.
— Jakich?
— Na przykład to, co zrobić z tą kuracją. Bo z tego, co wiem, nie ma żadnej kuracji. I nie ma żadnych chorych stawów. I nie będzie też nowego auta.
Zapadła dłuższa cisza. Słyszałem, jak matka oddycha przez usta, jakby się dusiła. A potem wyłączyła telefon.
Ale to niczego nie kończyło.
Następnego dnia nie poszedłem do pracy. Zadzwoniłem do Ewy i powiedziałem, że źle się czuję. To była prawda, tylko nie taka, jaką mogła sobie wyobrazić.
Pojechałem do salonu, w którym kupowałem jej w zeszłym roku skórzane rękawiczki. Wszedłem do środka z tą ciężką głową, bo mężczyzna w sportowej kurtce i z wyrazem twarzy jak po nieprzespanej nocy wypada tam co najmniej dziwnie.
Przymierzyłem cztery pary. Zapłaciłem trzy tysiące dwieście osiemdziesiąt złotych. Sprzedawczyni zapakowała wybór w granatowy papier i związała białą tasiemką. Wyszedłem. W sklepie po lewej stała para, która oglądała rower elektryczny. Za oknem znowu ten plac budowy, jakby wszyscy w tym mieście naraz postanowili wbić pal i postawić blok.
Do matki pojechałem przed osiemnastą.
Otworzyła ubrana w flanelowy szlafrok, który dostała ode mnie w poprzednie święta. W kuchni pachniało gotowaną marchewką. Na stole leżały gazetki reklamowe, między nimi okulary, a przy zlewie suszyła się szklanka po kefirze.
— Siadaj. Zrobiłam krupnik.
Nie usiadłem.
Położyłem na obrusie kopertę.
— To jest twoje. Dziesięć tysięcy. Może pokryją pierwszą ratę czynszu, jak będziesz szukać czegoś tańszego.
Spojrzała na kopertę, a potem na mnie.
— Co ty wygadujesz?
— Ewa zamierzała z tobą porozmawiać o waszym wspólnym problemie zdrowotnym. Dziwne, że akurat zniknął, kiedy tylko poruszyłem temat. Ale to już nie ma znaczenia. Ja jutro pójdę do naszego adwokata.
— Do adwokata? Po co?
— Bo chcę, żeby wszystkie te kopie orzeczeń lekarskich, które widziałem w twojej szufladzie, trafiły do kogoś, kto ma uprawnienia, by powiedzieć, co na nich jest napisane. I czy w ogóle są prawdziwe.
Przez chwilę milczała.
— Paweł… — zaczęła cicho.
— Nie. Nie Paweł. Ja chcę, żebyś zrozumiała, że od dziś wszystkie pieniądze, które do ciebie płyną, są twoje. W sensie — że się skończyły. A to, co miało pójść na twoją fizjoterapię, pójdzie do kancelarii, która sprawdzi, jak długo ta zabawa trwa.
Wstała z krzesła. Sięgnęła po opakowanie tabletek, przesunęła je bezmyślnie po blacie.
— Mogę wszystko wyjaśnić.
— Możesz. Tylko już nie musisz. Ja wiem wystarczająco dużo.
A gdy wychodziłem, matka krzyknęła za mną z kuchni:
— To wszystko było dla ciebie! Dla twojej przyszłości!
Więc właśnie wtedy zrozumiałem, że nie ma dwóch wersji. Jest jedna. Ta, którą usłyszałem tamtego wieczoru.
W domu włączyłem laptop i przejrzałem historię przelewów. Pięćdziesiąt tysięcy co miesiąc od Ewy na konto matki. Osiem przelewów od naszej rocznicy. Prawie czterysta tysięcy. Kwota, za którą można było leczyć nieistniejącą chorobę, nie płacąc za nią ani złotówki z własnej kieszeni.
Ewa wróciła po dwudziestej. Zapach marca unosił się za nią w przedpokoju, chłodny i wilgotny. W ręku miała siatkę z zakupami.
— Słuchaj, Paweł — powiedziała, zanim zdążyła powiesić kurtkę. — Wiem, że to zabrzmi dziwnie, ale Twoja mama dzwoniła. Mówi, że powinieneś bardziej o siebie dbać. Ponoć dostałeś jakiegoś dziwnego ataku, gdy był u niej wasz sąsiad i naprawiał jej kran.
Przewiesiłem sobie przez ramię brzeg jej szalika i powiesiłem go na wieszaku.
— Zrobię herbatę — powiedziałem. — I pokażę ci coś.
Podałem jej telefon z historią przelewów. Ewa spojrzała na ekran. Potem na mnie. Potem jeszcze raz na ekran.
— Co to jest?
— Twoje przelewy. Nie moje. Twoje.
Zmarszczyła brwi.
— Przelewy? Na konto twojej mamy? Skąd ty to masz?
— Z twojego telefonu, który został w kuchni. Zostawiłaś aplikację bankową otwartą. To samo, co ja zrobiłem z połączeniem. Tylko że w twoim wypadku nie wygląda to na przypadek.
Chciała coś powiedzieć. Otworzyła usta, jakby miała wypowiedzieć gotowe zdanie, które wcześniej sobie ułożyła. Ale potem popatrzyła mi w twarz i zgięła się w pół. Kucnęła przy drzwiach, objęła kolana i siedziała tak przez chwilę, bez ruchu.
— Więc tego wszystkiego było więcej — powiedziałem spokojnie. — A ja głupi myślałem, że chodzi o samochód.
— Paweł, ja ci wszystko wytłumaczę.
— Nie musisz. Rozmawiałem z matką. Kazaliście mi dojrzewać do waszego poziomu cierpliwości. I wiecie co? Dorosłem.
Wyszedłem do sypialni. Wyciągnąłem spod łóżka torbę, którą trzymałem tam od jesieni. Stara, zielona, z pękniętym paskiem. Włożyłem do niej dół dresu, dwie koszulki, ładowarkę. I tę parę rękawiczek, które rano kupiłem.
— Co robisz? — usłyszałem z przedpokoju.
— Pakuję się.
— Paweł, posłuchaj mnie!
— Nie.
Stanąłem w drzwiach. Ewa nadal klęczała przy wieszaku. Siatka z zakupami przewróciła się, z rolki papieru wypadł jeden jogurt.
— Nie wyjdę z tego tak, jak ty byś chciał — powiedziałem. — Ani jak ona by sobie życzyła. Ja po prostu znikam z tego równania. Ciekawe, co wtedy powiecie sobie nawzajem.
Wyszedłem z mieszkania z torbą i telefonem w kieszeni. W windzie jechał ze mną chłopak, który nie zdjął nauszników mimo zamkniętych drzwi. Zerknął na mnie, jakby chciał się upewnić, że nie jestem pijany. Nie byłem. Byłem trzeźwy jak jeszcze nigdy.
Na dole, w holu, na ścianie obok skrzynek pocztowych wisiała kartka nowego administratora: „Uwaga. Wymiana instalacji domofonowej w czwartek w godzinach 9–14”. Stanąłem pod nią i odpaliłem bank na telefonie.
Zablokowałem kartę. Wypłaciłem wcześniej tyle, ile potrzebowałem na autobus i kaucję. Anulowałem zlecenie stałe, o którym istnieniu dowiedziałem się dopiero tego ranka, gdy przejrzałem z nią ostatni wyciąg. Zrobiło mi się lżej, jak przy zamknięciu drzwi, które za sobą zostawiasz.
Jechałem przez Warszawę nocnym asem. Za oknem Ulica Puławska, potem rondo z wielkimi banerami reklamującymi nowy apartamentowiec. Ktoś w tramwaju opowiadał przez telefon, że spóźni się na pociąg. Czułem zapach mokrego materiału i kawy. W kieszeni tkwiła kartka z adresem adwokata — dojrzałem do niej przez lata, jak do złożenia obietnicy.
A nazajutrz rano, z wynajętego pokoju na Pradze, wysłałem żonie zrzut ekranu. Cztery transze po czterdzieści dziewięć tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt. W tytule każdej: „artroza — leczenie”. Podpisałem pod spodem: „Lepiej wydrukuj. Przyda się do akt.”
Na rachunek matki przelałem równo sto groszy. Tytuł: „na kurację — tyle, na ile zasłużyliście”.
