Wracałam z Hali Targowej na Grzegórzkach. Upatrzyłam u znajomej przekupki pyszne prawdziwki, więc od razu pomyślałam o Adze. Moja córka za grzybami w śmietanie mogłaby zabić, a odkąd urodziła najmłodszego, rzadko pozwalała sobie na takie przyjemności. Zapakowałam siatkę, wsiadłam w tramwaj i po czterdziestu minutach byłam na miejscu.
Drzwi otworzyłam swoim kluczem. Miałam go od lat — jeszcze z czasów, kiedy kupiłam im to mieszkanie na Czyżynach. W przedpokoju cisza. Pomyślałam, że może Ada wyszła z dziećmi na spacer. Ale z kuchni dobiegały jakieś śmiechy, brzęk kieliszków.
Zajrzałam.
Przy stole siedział Damian — mój zięć — a na jego kolanach jakaś ruda dziewczyna. W moim mieszkaniu. Na moich krzesłach, które własnoręcznie tapicerowałam. Na stole stało wino, którego nie kupił za swoje, bo od trzech lat oficjalnie nie pracował.
Nie pamiętam dokładnie, co wtedy krzyczałam. Sąsiadka z dołu potem mówiła, że słyszała każde słowo przez trzy piętra. Podobno darłam się tak, że szyby drżały. Ruda poderwała się i wypadła na klatkę, gubiąc po drodze buta. Damian nawet nie drgnął. Siedział rozwalony i patrzył na mnie z tym swoim uśmieszkiem, który od pierwszej chwili mnie brzydził.
— I co pani teraz zrobi? — zapytał.
Nie zdążyłam odpowiedzieć, bo usłyszałam szczęk klucza. To wróciła Ada.
***
Cały ten koszmar zaczął się cztery lata wcześniej. Wyjechałam do Holandii, żeby odłożyć na godziwą emeryturę — pracowałam przy pakowaniu kwiatów w ogromnej szklarni pod Hagą. Adę zostawiłam na ostatnim roku studiów, zdolną dziewczynę po architekturze krajobrazu. Miała plany, ambicje, zlecenia.
Kiedy wróciłam, plany leżały w kartonach na pawlaczu, a Ada chodziła w trzeciej ciąży z człowiekiem, który na mój widok nawet nie wstał od telewizora.
Poznali się, gdy mnie nie było. Damian miał wtedy trzydzieści trzy lata, skończone kursy masażu tajskiego i zero klientów. Mieszkał kątem u kolegi. Kiedy Ada mi go przedstawiła przez wideorozmowę, poczułam zimny dreszcz. Nie chodziło o wygląd — był przeciętny, może nawet przystojny, gdyby się ogolił. Chodziło o oczy. Puste, wyrachowane. Oczy człowieka, który szuka frajera.
Na ślub nie zdążyłam przyjechać — granice pozamykali, pandemia szalała. Podobno było skromnie, w urzędzie. Prezent ślubny wysłałam — klucze do mieszkania, które kupiłam za dwadzieścia lat harówki na zmywaku i przy taśmie. Myślałam: moja córka zasługuje na własny kąt. Młodość minęła na wynajmowanych klitkach, niech ona ma inaczej.
Gdy tylko zniesiono obostrzenia, spakowałam walizkę i wróciłam do Krakowa. Chciałam poznać zięcia. Już drugiego dnia zaprosili mnie na obiad.
Ada krzątała się od rana. Ugotowała rosół, upiekła kaczkę z jabłkami, zrobiła dwie sałatki. Damian wszedł do kuchni w dresie, który pamiętał lepsze czasy, siadł przy stole i nawet nie umył rąk.
— No, mam nadzieję, że się postarałaś — mruknął, nakładając sobie największą porcję. — Bo ostatnio ten twój schabowy to była tragedia. Mama lepiej gotuje, prawda, mamo?
Zamurowało mnie. Nawet nie zdążyłam przełknąć.
Ada zaczerwieniła się i zaczęła przepraszać. Że faktycznie przesoliła wtedy ziemniaki, że zapomniała sosu, że się poprawi. Damian słuchał z miną sułtana i cmokał z dezaprobatą.
— I spójrz na siebie, Adaśka — ciągnął, przeżuwając ze smakiem. — Inne kobiety po dzieciach o siebie dbają, a ty co? Dwa porody i już forma poleciała. Ja nie po to się żeniłem, żeby babcia obok mnie leżała. Mógłbym młodszą znaleźć w pięć minut, tylko słowo powiem.
Siedziałam jak sparaliżowana. Czekałam, aż moja córka wstanie i wyleje mu ten rosół na głowę. Ale ona tylko spuściła wzrok i szepnęła:
— Postaram się, Damuś, obiecuję.
Wtedy zrozumiałam, że to nie był pierwszy raz.
***
Po obiedzie poprosiłam Adę na krótką rozmowę na balkon. Zapytałam wprost:
— Czy on zawsze tak do ciebie mówi?
Zaczęła płakać. Cicho, żeby nie usłyszał.
— Mamo, ja go kocham. I on ma trochę racji. Urodziłam Stasia i Wiktorię, to prawda, ale zaniedbałam się. Powinnam schudnąć, zapisać się na fitness. Widziałaś jego byłą? Modelka. A ja… no popatrz na mnie.
— Popatrzę — powiedziałam spokojnie. — I widzę piękną dziewczynę, która zrobiła doktorat, wychowuje dwoje dzieci i utrzymuje dom, podczas gdy jej mąż leży na kanapie. Gdzie on pracuje, Ada? Na co zarabia?
Milczała.
— Kocha mnie — szepnęła w końcu. — Mówi, że tylko on jest w stanie ze mną wytrzymać. Że nikt inny by na mnie nawet nie spojrzał.
Zacisnęłam zęby tak mocno, że poczułam ból w szczęce. Przez następne dwa lata patrzyłam, jak moja córka znika. Chudła, chudła, aż została z niej połowa. Włosy zaczęły wypadać jej garściami. Uśmiechała się tylko wtedy, gdy Damian raczył ją pochwalić — zwykle za nowe buty, które mu kupiła z trzynastej pensji.
Nie wtrącałam się. Bałam się, że jeśli zacznę, to on zabroni jej kontaktów ze mną. A wtedy zostałaby zupełnie sama.
***
Tamtego dnia z siatką grzybów weszłam prosto w piekło. Kiedy Ada zobaczyła pusty kieliszek, porzuconego buta i minę Damiana, najpierw zbladła, a potem wybuchnęła płaczem. Podbiegłam, żeby ją przytulić, ale ona odskoczyła.
— Mamo, po coś ty tu przyjeżdżała?!
— Ada, on cię zdradza w twoim własnym domu!
— To nie twój interes! — wrzasnęła. — To moje małżeństwo i mój mąż!
Damian siedział z kamienną twarzą. Nawet nie próbował się tłumaczyć. Patrzył na mnie z czystą satysfakcją, jakby mówił: „No i co mi zrobisz, stara?”
Wtedy mnie poniosło.
— Wynoś się — powiedziałam cicho. — Natychmiast. Zabieraj swoje rzeczy i żebym cię więcej nie widziała.
— Mieszkanie jest Ady — odparł leniwie. — A Ada mnie kocha. Prawda, myszko?
— Prawda — szepnęła moja córka.
Wyszłam. Trzasnęłam drzwiami tak, że poszła farba z framugi. Pod klatką usiadłam na ławce i pierwszy raz od śmierci mojego męża się rozpłakałam.
Przez tydzień nie miałam od Ady żadnej wiadomości. Telefon milczał, na wiadomości nie odpowiadała. Ósmego dnia napisała SMS-a: „Dałam mu ostatnią szansę. Obiecał, że się zmieni. Nie wtrącaj się, mamo, błagam. Kocham go.”
Przeczytałam tę wiadomość i coś we mnie pękło.
***
Następnego dnia rano poszłam do Wojskowej Komendy Uzupełnień na ulicę Wrocławską. Miałam tam znajomego oficera — porucznika Kaletę, który jeszcze z moim nieboszczykiem mężem służył w jednostce. Zapytałam go spokojnie, czy znają może Damiana Kowalczyka, lat trzydzieści siedem, który cztery lata temu skończył służbę zasadniczą w jednostce pancernej.
— A bo co, pani Krystyno? — zdziwił się.
— Bo chłopak jest w rezerwie i ma się aż za dobrze, panie poruczniku. Bardzo za dobrze. A podobno armia szuka ochotników na przeszkolenia.
Porucznik popatrzył na mnie długo. Zrozumiał. Znał moją córkę, wiedział, że wyszła za mąż. Reszty się domyślił.
Dwa dni później Damian dostał wezwanie. Przeszedł badania — był zdrowy jak byk, w końcu od lat nie przeciążał się pracą. Przydzielono go do jednostki w Żaganiu. Na przeszkolenie, a potem — jak to w dzisiejszych czasach — prawdopodobnie dalej na wschód.
Dowiedziałam się o tym od zdenerwowanego telefonu Ady. Dzwoniła przerażona, zapłakana, ale tym razem nie przepraszała.
— Mamo, jak mogłaś?! Ty wiesz, co zrobiłaś? To przez ciebie on teraz idzie do wojska!
— Wiem — odparłam spokojnie. — Przynajmniej tym razem przyda się krajowi.
— Mamo!
— Ada, posłuchaj mnie uważnie — głos mi nie zadrżał. — Przez sześć lat patrzyłam, jak ten człowiek niszczy cię z dnia na dzień. Zabierał ci godność, kopał twoje poczucie wartości, zdradzał cię we własnym łóżku i sprawiał, że za to wszystko jeszcze go przepraszałaś. Nie jestem z siebie dumna, ale drugi raz bym to samo zrobiła. Masz teraz czas. Wykorzystaj go.
Rozłączyła się. Nie oddzwoniła. Przez kolejne dwa miesiące nie zamieniłyśmy ani słowa.
***
Minęło pół roku. Nad naszym miastem wisiało niskie, ciężkie niebo typowe dla listopada. Siedziałam w kuchni, obierając ziemniaki na obiad, gdy usłyszałam dzwonek do drzwi.
Na progu stała Ada. Bez makijażu, w starym płaszczu, który pamiętał jeszcze jej studenckie czasy. Za rękę trzymała Stasia i Wiktorię.
Nie odezwałyśmy się ani słowem przez dobrą minutę. Patrzyłyśmy na siebie przez próg jak dwie obce kobiety, które kiedyś łączyło wszystko.
— Wejdziesz? — zapytałam w końcu.
Weszła. Dzieci pobiegły do salonu, gdzie od razu rzuciły się na kosz z zabawkami, który trzymałam specjalnie dla nich. Ada usiadła przy stole, tym samym, przy którym dwadzieścia lat temu odrabiała lekcje.
— Odszedł — powiedziała cicho. — Mówią, że teraz na granicy. Napisał, że to koniec. Że sobie nie życzy, żeby żona zdrajczyni na niego czekała.
Milczałam. Czekałam.
— Wiesz co, mamo? — podniosła na mnie oczy i po raz pierwszy od lat zobaczyłam w nich coś innego niż strach. — Kiedy odszedł, pierwszy raz od siedmiu lat mogłam normalnie oddychać. Nie bałam się, że wróci z pracy w złym humorze i znowu powie, że jestem gruba, głupia i do niczego. Nie sprawdzałam telefonu co pięć minut, czy aby nie pisze do jakiejś sekretarki. Spałam całą noc i rano nie bolała mnie głowa.
Wzięłam ją za rękę. Dłoń miała zimną, drobną — zupełnie jak w dzieciństwie, kiedy prowadziłam ją pierwszego dnia do szkoły.
— I co teraz? — zapytałam.
— Nie wiem — powiedziała i pierwszy raz od dawna się uśmiechnęła. — Ale pomyślałam, że może tamto biuro architektury krajobrazu jeszcze szuka ludzi. Dzwoniłam do koleżanki ze studiów. Podobno mają przetarg na projekt parku nad Wisłą. Podobno potrzebują kogoś z doktoratem.
Z kuchni rozszedł się zapach topionego masła i świeżych grzybów.
