Poszłam do Stokrotki na rogu Głogowskiej, tej koło przystanku tramwajowego, bo u mnie na Łazarzu to jedyny sklep otwarty do dwudziestej drugiej. Wzięłam koszyk, wrzuciłam mleko, jajka i promocyjne pomidory malinowe. Stałam w kolejce, może trzecia, może czwarta. I nagle zrobiło mi się słabo.
Nie tak, że ból. Bardziej jakby ktoś odkręcił kaloryfer i całe ciepło ze mnie uciekło, zostawiając tylko mokre czoło i nogi z waty. Zdążyłam jeszcze pomyśleć: „Jadwiga, nie teraz, nie przy ludziach” – i złapałam się krawędzi lady.
Kasjerka musiała to zobaczyć, bo zanim osunęłam się na podłogę, już była przy mnie. Młoda, krótkie włosy, identyfikator z imieniem Marta na niebieskim pasku. Złapała mnie pod ramię i powiedziała głośno, bardzo wyraźnie: – Proszę się oprzeć o mnie, zaraz pani usiądzie.
Nie pytała o nic. Po prostu pociągnęła mnie na zaplecze, wetknęła mi w dłonie plastikowy kubek z wodą i kazała oddychać. Sama przyklęknęła obok, na betonie, między kartonami z chipsami a paletą piwa bezalkoholowego. Wzięła mnie za rękę. Ciepłe palce, paznokcie pomalowane na czerwono, jeden z nich lekko odpryśnięty. – Jak pani ma na imię? – spytała cicho. – Jadwiga. – Pani Jadwigo, karetka zaraz będzie. Proszę oddychać ze mną. Wdech… i wydech.
Karetka przyjechała po siedemnastu minutach. Ratownicy zmierzyli ciśnienie – sto osiemdziesiąt na sto dziesięć. Podali zastrzyk, ułożyli na noszach. Marta stała w progu zaplecza i patrzyła, aż mnie zabiorą. Kiedy przejeżdżali przez drzwi, powiedziała: – Pani Jadwigo, ja tu pracuję do osiemnastej, jakby co, proszę dać znać. – Zdjęła z bloczka paragon, zapisała na odwrocie swój numer i wsunęła mi do kieszeni kurtki.
W szpitalu na Szkolnej przeleżałam kilka godzin. Badania, kroplówka, lekarz mówił o nadciśnieniu i o tym, że „stres odbija się na naczyniach”. Zadzwoniłam do córki. Do Kasi, mojej jedynej, czterdzieści trzy lata, mieszka w Swarzędzu, pracuje w banku przy placu Andersa, coś z kredytami hipotecznymi.
Odebrała po czterech sygnałach. – Mama, co jest? Jestem na spotkaniu z dyrektorem. – Kasiu, zasłabłam w sklepie. Leżę w szpitalu.
Usłyszałam, jak wciąga powietrze. – Ale żyjesz, prawda? To dobrze. Mama, oddzwonię wieczorem, naprawdę nie mogę teraz.
Rozłączyła się. Leżałam z telefonem przy uchu jeszcze dłuższą chwilę, jakby aparat miał się odezwać i powiedzieć: „Żartowałam, już jadę”. Nie zadzwonił.
Wieczorem, koło dwudziestej pierwszej, kiedy już siedziałam w domu z receptą na nowy lek i zaleceniem, żeby „unikać sytuacji nerwowych”, telefon zawibrował. Kasia. – Mama, no co się stało? Nie strasz mnie w środku dnia roboczego. Wiesz, jaki mam miesiąc. Kowalczyk mnie wykończy tymi symulacjami.
Próbowałam jej opowiedzieć. O tym, jak leżałam na szpitalnym korytarzu i patrzyłam w sufit, zastanawiając się, czy to już zawał, czy jeszcze nie. O tym, że nie miałam przy sobie telefonu z pełną baterią i że ten numer na paragonie był jedynym, jaki miałam pod ręką. Ale Kasia słuchała tak, jak się słucha reklam w radiu – czekając, aż będzie można wcisnąć „wyłącz”. – No to bierz te leki, jedz mniej soli i nie łaź po sklepach w upał. Proste.
Nie powiedziałam jej, że od śmierci Janka, mojego męża, minęło sześć lat. Że mieszkanie na trzecim piętrze przy Gąsiorowskiego, w którym kiedyś pachniało szarlotką i słychać było jego klucze w zamku, teraz pachnie tylko starymi firankami. Nie powiedziałam, że pierwszy raz zasłabłam dwa lata temu i też wtedy zadzwoniłam do Kasi, a ona powiedziała: „Mama, idź do lekarza, ja nie jestem lekarzem”. Poszłam. Chodzę. Biorę tabletki. Jem mniej soli. Ale nadciśnienie to nie jest cała historia. Nadciśnienie to skutek.
Przyczyną jest coś, co ma kształt pustego fotela naprzeciwko telewizora. Janek był maszynistą, trzydzieści osiem lat na kolei, zmarł cicho, we śnie, jakby dojechał do stacji końcowej i po prostu nie wysiadł. Po pogrzebie Kasia powiedziała, żebym się „ogarnęła” – tak to ujęła. „Mama, musisz mieć zajęcia. Zapisz się na Uniwersytet Trzeciego Wieku albo na aqua aerobik. Ludzie sobie radzą”. Zapisałam się na aqua aerobik. Na UTW też. Działka ROD na Naramowicach, sąsiadka Halina z parteru, raz w tygodniu kawa u „Grubego Benka”. Życie potoczyło się dalej.
Tylko że Kasia dzwoniła coraz rzadziej. Kiedyś raz w tygodniu, potem raz na dwa tygodnie, potem na święta. Na Wielkanoc przyjechała na trzy godziny, zjadła żurek, powiedziała, że jajka za twarde, cmoknęła mnie w policzek i pojechała do siebie. Wnuków nie ma – „mama, nie zaczynaj tego tematu”.
Następnego dnia po omdleniu, w piątek, koło południa, ktoś zadzwonił domofonem. Otworzyłam drzwi i zobaczyłam tę dziewczynę ze sklepu. Bez firmowej koszulki, w zwykłej bluzie i dżinsach. W ręku trzymała termos. – Dzień dobry, pani Jadwigo. Przyniosłam rosół. Babcia zawsze mówiła, że rosół leczy wszystko.
Stałam w progu i nie mogłam wydusić słowa. Ta dziewczyna, którą widziałam w życiu może dziesięć minut, przyszła do mnie na piechotę z termosem zupy, bo się martwiła. Zaprosiłam ją do środka. W kuchni odkręciła termos – srebrny, z wgniecioną pokrywką – i nalała zupy do miski, a sama piła herbatę i opowiadała. Że mieszka z mamą na Piątkowie, że studiuje zaocznie pedagogikę, a w Stokrotce pracuje na pół etatu, żeby opłacić czesne. Że babcia umarła jej rok temu i że bardzo tęskni. – Pani trochę ją przypomina – powiedziała, patrząc w kubek z herbatą. – Miała takie same ręce. I tak samo pachniała lawendą.
Zjadłam ten rosół. Był trochę za słony i marchewka się rozpadła na papkę, ale lepszego nie jadłam od lat.
Marta przychodzi teraz co kilka dni. Czasem po pracy, czasem w weekend. Przynosi zakupy, bo wie, że ciężko mi wnieść torby na trzecie piętro bez windy. Raz pomogła mi przesadzić pelargonie na balkonie – kupiłyśmy sadzonki lawendy na targu przy Świcie, bo Marta powiedziała, że lawenda obniża ciśnienie.
Kasi powiedziałam o niej przez telefon, mimochodem. – Mama, uważaj. Obce osoby nie robią takich rzeczy bezinteresownie. Na pewno czegoś chce.
Nic nie odpowiedziałam. Bo co miałam powiedzieć? Że ta obca dziewczyna daje mi więcej ciepła niż moja własna córka? Że kiedy Marta pyta: „Jak się pani dzisiaj czuje?”, to czeka na odpowiedź i słucha jej do końca, nawet jeśli mówię o bzdurach, o ptakach za oknem, o tym, że mleko znów podrożało?
Któregoś wieczoru siedziałam w fotelu Janka, tym z wytartym podłokietnikiem, i myślałam o testamencie. To przyszło nagle, jak decyzja, która dojrzewała od dawna i tylko szukała momentu, żeby wyjść na powierzchnię. Mam mieszkanie na Łazarzu, własnościowe, pięćdziesiąt dwa metry, warte teraz około trzystu sześćdziesięciu tysięcy złotych. I mam córkę, która nie może znaleźć dla mnie czasu między jednym spotkaniem a drugim. Mam też obcą dziewczynę, która po pracy niesie mi zupę w termosie i nie chce za to ani grosza.
W poniedziałek rano poszłam do notariusza na Głogowskiej. Pan Paweł spojrzał na mnie znać okularów i zapytał: – Jest pani pewna, pani Jadwigo? Zmiana testamentu to poważna decyzja. – Jestem pewna – odpowiedziałam. – Proszę spisać nowy. Połowę mieszkania zostawiam córce, Katarzynie. Drugą połowę Marcie Kowalskiej.
Wzięłam do ręki długopis. Nie było w tym złości, nie było zemsty. Był prosty rachunek: kto przy tobie był, kiedy leżałaś na podłodze w sklepie, temu należy się kawałek twojego życia. Kto oddzwonił wieczorem i powiedział „nie strasz mnie w środku pracy”, ten dostanie swoją część. I tak będzie sprawiedliwie.
Kilka dni później Kasia przyjechała bez zapowiedzi. Stanęła w progu, zobaczyła Martę, która akurat przestawiała doniczki na parapecie, i spytała ostro: – A kto to?
Marta spokojnie się przedstawiła. Kasia słuchała, a jej twarz robiła się coraz bardziej napięta. – Mama, możemy porozmawiać na osobności?
W kuchni zamknęła drzwi. – Co ona tu robi? – Pomaga mi. – Za ile? – Za darmo.
Kasia prychnęła. – Za darmo to tylko ocet w promocji. Mówiłam ci, żebyś uważała. – I miałam rację? – zapytałam spokojnie. – Bo ja myślę, że ty po prostu nie możesz znieść, że ktoś jest przy mnie, kiedy ciebie nie ma.
Zapadła cisza. Długa, gęsta, taka, w której słychać tykanie starego zegara w przedpokoju.
Wtedy podeszłam do szuflady w kredensie, tej, w której trzymam lekarstwa. Wyjęłam kopertę z nowym testamentem i położyłam na stole. – Przeczytaj.
Kasia wzięła dokument. Czytała długo, kilka razy, jakby nie wierzyła w to, co widzi. Potem spojrzała na mnie i zobaczyłam w jej oczach coś, czego nie widziałam od lat – strach. I zrozumiałam, że ona naprawdę myślała, że zawsze będę czekać. Że mogę leżeć na szpitalnym korytarzu, mogę siedzieć sama w mieszkaniu, mogę mieć sto osiemdziesiąt na sto, a ona i tak odziedziczy wszystko, bo to się jej należy.
Ale się myliła.
– Nie możesz tego zrobić – wyszeptała. – Moja córka jest obcą osobą? – To nie jest twoja córka! – Twoja też nie zachowuje się jak córka.
Kasia wyszła, trzasnęła drzwiami. A ja zostałam w kuchni, patrząc na srebrny termos, który wciąż stał na blacie. Nie oddałam go do dziś. Marta nie pyta o niego. Może wie, że to nie o termos chodzi.
Wzięłam ścierkę, przetarłam blat wokół termosu i nastawiłam wodę na herbatę. W pokoju Marta przesuwała doniczkę z lawendą bliżej okna. – Pani Jadwigo, tu będzie więcej słońca, lepiej urośnie – powiedziała.
I rosła. Lawenda rosła, ja brałam leki, a Kasia nie dzwoniła od tygodnia. Może kiedyś zrozumie. A może nie. Ale to już nie była moja sprawa.
