Telefon zadzwonił, gdy Marta Sowińska kroiła cebulę na obiad. Notariusz z Bielska-Białej mówił szybko, oficjalnym tonem, a ona stała z nożem w ręku, nie mogąc znaleźć miejsca, żeby go odłożyć.
— Ciotka Halina zapisała pani kawalerkę przy ulicy Cieszyńskiej — usłyszała. — I konto oszczędnościowe. Czterysta dwadzieścia tysięcy złotych.
Odłożyła w końcu nóż na deskę, wytarła dłonie w fartuch i usiadła na taborecie, bo nogi nagle zrobiły się jak z waty. Piętnaście lat pisała do ciotki listy, dzwoniła co niedzielę, jeździła do niej przynajmniej raz w roku — a ta, jak się okazało, przez cały ten czas odkładała pieniądze, o których nikt w rodzinie nie wiedział.
Zadzwoniła do męża z tą wiadomością akurat wtedy, gdy Bartek wracał z pracy w warsztacie samochodowym, pachnąc olejem silnikowym i chłodnym marcowym powietrzem.
— Bartek, usiądź — powiedziała, nie zdejmując jeszcze płaszcza. — Możemy kupić mieszkanie. Teraz, gotówką.
Zatrzymał się w progu z butem w połowie zdjętym.
— Ile dokładnie? Bo jeśli to na kawalerkę gdzieś za Nikiszowcem, to…
— Starczy na dwa pokoje w Ligocie. Już patrzyłam ogłoszenia.
Podniósł ją, aż zapiszczała, i o mało nie przewrócili wieszaka na korytarzu w wynajętym mieszkaniu, gdzie od pół roku cieknący kran w łazience budził ich co rano.
— No to szukamy — powiedział, stawiając ją z powrotem na podłodze. — Ciotka Halina jakby wiedziała, kiedy to zostawić.
— Nie mów tak, jakbyś się cieszył, że umarła.
— Wiesz, o co mi chodzi. Ona by się ucieszyła, że te pieniądze poszły na coś sensownego.
Przez trzy tygodnie jeździli po mieście, oglądali mieszkania w blokach z wielkiej płyty i w kamienicach po remoncie, kłócili się o piętro, o to, czy potrzebny jest balkon i w którą stronę mają wychodzić okna. W końcu stanęli w pustym mieszkaniu z widokiem na park w Ligocie, gdzie na parapecie ktoś zostawił zeschniętą doniczkę po pelargonii.
— To jest to — Marta obróciła się wokół własnej osi. — Popatrz, jakie światło będzie rano. I do tramwaju dziesięć minut.
Wieczorem, przy herbacie w kuchni wynajętego mieszkania, z rozłożonymi na stole wydrukami z biura nieruchomości, Marta podsunęła mężowi cukiernicę i powiedziała to, co wydawało jej się najbardziej naturalną rzeczą na świecie.
— Zapiszmy to na oboje. Współwłasność.
Bartek odłożył telefon.
— Marta, to twoje pieniądze. Ja nie dołożyłem złotówki.
— No i co z tego. Jesteśmy małżeństwem. Ufam ci.
Wstał, obszedł stół i objął ją od tyłu, opierając brodę na jej ramieniu.
— Dziękuję — powiedział cicho. — Nie zapomnę tego.
O zakupie dowiedziała się matka Bartka, Krystyna, dwa dni później — sam się pochwalił przez telefon, nie myśląc, co z tego wyniknie. Od tego momentu telefony sypały się jeden za drugim, czasem dwa razy dziennie. Ile kosztuje mieszkanie. Jak będzie zapisane. Kto przygotowuje dokumenty. Po tygodniu Krystyna zaczęła przyjeżdżać bez zapowiedzi, siadać w kuchni i włączać się do rozmów, jakby od początku w nich uczestniczyła.
— Pomyślałam o remoncie — oznajmiła pewnego wieczoru, wyjmując z torby próbki tapet kupione w markecie na Kościuszki. — Sypialnię trzeba zrobić jaśniejszą.
— Krystyno, jeszcze nawet dokumentów nie podpisaliśmy — próbowała żartować Marta, nalewając teściowej herbatę.
— To trzeba się przygotować wcześniej — ucięła tamta, rozkładając próbki na stole bez pytania o zgodę.
Wizyty stawały się coraz częstsze, a ton teściowej — coraz pewniejszy, jakby decyzja w każdej sprawie była już dawno podjęta bez udziału synowej. Pewnego dnia Marta, myjąc naczynia w drugim pokoju, usłyszała przez uchylone drzwi, jak Krystyna mówi synowi przez telefon:
— Kobieta nie powinna sama dysponować takim majątkiem. Gospodarzem w domu powinien być mężczyzna. Tak to u normalnych ludzi bywa.
— Mamo, przestań już — odpowiadał Bartek bez przekonania.
— Ja dla waszego dobra mówię. A jak się rozwiedziecie, to co, mieszkanie zapisane nie wiadomo na kogo, sam będziesz żałował.
— Mamo, my się w ogóle nie zamierzamy rozwodzić.
— Wszyscy tak na początku mówią.
Rozmowy powtarzały się tydzień w tydzień, aż Marta zauważyła zmianę w mężu. Pewnego wieczoru, unikając jej wzroku i wodząc palcem po obrusie, zapytał, czy nie lepiej byłoby zapisać mieszkanie tylko na niego, dla pewności.
— Bartek, te pieniądze są moje. Od ciotki Haliny. Sama zaproponowałam połowę, bo ci ufam. Od kiedy to jest problem?
— No mama mówi, że tak byłoby uczciwiej. Że mężczyzna powinien być gospodarzem, jak było u niej z tatą.
— A ty sam co myślisz? Swoją głową.
Nie odpowiedział, tylko wyszedł zadzwonić rzekomo w sprawach służbowych, zostawiając pytanie zawieszone w powietrzu między nimi.
Na niedzielnym obiedzie u rodziców Bartka temat wrócił przy pełnym stole. Krystyna, krojąc szarlotkę, zauważyła, że u normalnych ludzi mieszkanie zapisuje się na męża, bo to podstawa rodziny, a nie żadna nowoczesna fanaberia. Marta odłożyła widelec.
— Krystyno, my z Bartkiem już to ustaliliśmy. Zapisujemy na oboje. To moja ostateczna decyzja.
— Na razie tak ustaliliście — rzuciła teściowa, wymieniając spojrzenie z synem.
Dzień podpisania umowy przedwstępnej małżonkowie przygotowywali od tygodni — zebrali dokumenty, wzięli wolne po południu. Marta przyszła do biura sprzedającego pierwsza, z teczką papierów, pełna dobrego nastroju. Razem z Bartkiem zjawiła się jednak Krystyna — w garsonce, z własną teczką, jakby przyjechała na ważne negocjacje biznesowe, a nie na rodzinną transakcję.
— Zaczynajmy, słuchamy uważnie — usiadła obok syna, ignorując zaskoczone spojrzenie synowej.
— Krystyno, pani też uczestniczy w tej transakcji? — zapytała ostrożnie Marta.
— Jestem matką swojego syna i mam prawo być przy takich decyzjach, czy to mnie dotyczy bezpośrednio, czy nie.
Pośrednik przenosił wzrok z jednej osoby na drugą, nie rozumiejąc, kto tu właściwie decyduje, i wolał milczeć, przekładając papiery. Kiedy Marta spróbowała wrócić do ustalonych wcześniej warunków, Krystyna przerwała jej w pół zdania.
— Nie trzeba być chciwą, moja droga. Prawdziwa żona myśli najpierw o mężu, a nie o swoich pieniądzach.
— Mamo, przestań już, proszę — wtrącił Bartek bez przekonania, po czym zwrócił się do żony: — Marta, nie zaczynaj teraz. Nie przy obcych ludziach, w domu spokojnie pogadamy.
Coś w Marcie zamarło na te słowa — mąż prosił ją o milczenie, zamiast stanąć po jej stronie przed obcym człowiekiem.
— Przy obcych ludziach, czyli teraz to niewygodne — powtórzyła cicho. — A dogadywać się za moimi plecami to było w porządku?
— Naradziliśmy się i zdecydowaliśmy, że mieszkanie zapisujemy na mojego syna! — oznajmiła Krystyna.
W biurze zapadła cisza. Pośrednik odłożył długopis, wpatrując się w blat. Marta przeniosła wzrok z męża na teściową, jakby ważyła każde słowo, zanim je wypowie.
— Wiecie co — zaczęła powoli. — Jeszcze wczoraj bez wahania zapisałabym to mieszkanie na nas oboje. Tak dokładnie planowałam od początku.
Krystyna uśmiechnęła się zadowolona, opierając się wygodniej na krześle.
— Ale po dzisiejszej rozmowie — Marta podniosła głos, patrząc teściowej prosto w oczy — zdecydowałam, że zostawiam mieszkanie wyłącznie dla siebie. Zapiszę je tylko na swoje nazwisko, bez żadnych udziałów.
— Co takiego?! — Krystyna zacisnęła palce na krawędzi stołu. — Jak śmiesz tak postępować z własnym mężem, przy świadkach!
— Podziękować za to Bartek powinien własnej matce — Marta odwróciła się do męża. — To ona dzisiaj wszystko za mnie zdecydowała. Oto efekt jej starań.
Bartek zbladł, otworzył usta, ale nie znalazł słów. Krystyna zerwała się z miejsca, odtrącając krzesło z taką siłą, że o mało nie upadło.
— Ty specjalnie niszczysz tę rodzinę! Poniżasz mojego syna przed obcymi, wstydu nie masz!
— Mama ma rację, przeginasz — poparł ją Bartek, uderzając dłonią w stół. — Żona powinna liczyć się z interesem rodziny, a nie tylko z własnymi kaprysami.
Te słowa okazały się ostatnią kroplą.
— Interes rodziny, tak? — Marta pokręciła głową, wstając z krzesła. — A to, że oboje za moimi plecami rozporządziliście moim spadkiem, ustaliliście wszystko beze mnie — to też interes rodziny, według ciebie?
Bartek milczał, odwracając wzrok w stronę okna, i to milczenie zabolało bardziej niż wszystkie krzyki teściowej razem wzięte.
— Koniec rozmowy — Marta zwróciła się do pośrednika, który przez cały czas unikał jej wzroku. — Transakcji w obecnej formie nie podpisujemy. Skontaktuję się z panem osobno w tym tygodniu.
Wyszła, zostawiając męża i teściową pośród nieprzeczytanych do końca zdań i rozrzuconych papierów.
Kilka dni później Marta wróciła do biura sama, bez Bartka. Podpisała wszystkie dokumenty, zapisała mieszkanie wyłącznie na swoje nazwisko, rozliczyła się w całości własnymi pieniędzmi z konta w Santanderze. Pośrednik, wyraźnie już zorientowany, z kim naprawdę należy prowadzić dalsze rozmowy, nie zadawał zbędnych pytań.
Bartek próbował jeszcze kilka razy — dzwonił, przyjeżdżał pod jej biuro na Chorzowskiej, pisał wieczorami długie wiadomości, które Marta czytała, ale rzadko na nie odpowiadała.
— Wróćmy do tego, jak było — prosił, siadając obok niej na kanapie podczas jednej z takich wizyt. — Mama się zagalopowała, ja też. Zdarza się w rodzinie.
— Nie chodzi o to, że się zagalopowaliście, Bartek. Chodzi o to, że oboje zdecydowaliście o moich pieniądzach beze mnie. I milczałeś, kiedy twoja matka mnie obrażała przy obcych ludziach.
— To już przecież minęło, dajmy temu spokój.
— Ja już dałam temu spokój najbardziej, jak się da — odpowiedziała, w końcu podnosząc na niego oczy. — Zapisałam wszystko na siebie i żyję dalej spokojnie.
— Czyli w ogóle mi nie wybaczysz?
— Nie jestem zła, Bartek. Po prostu już ci nie ufam. A bez zaufania rodziny nie ma, sam dobrze o tym wiesz, tylko nie chcesz przyznać.
Krystyna tymczasem dzwoniła do znajomych i opowiadała każdemu, kto chciał słuchać, jak synowa odebrała synowi należny majątek i rozbiła rodzinę z czystej chciwości. Plotki docierały do Marty przez wspólnych znajomych, przez byłe sąsiadki z kamienicy przy Cieszyńskiej, ale ona dawno przestała na nie reagować.
Miesiąc później Marta złożyła pozew o rozwód. Powód był dla niej jasny — zaufanie, na którym opierało się małżeństwo, rozpadło się w chwili, gdy mąż wolał milczeć, zamiast stanąć po jej stronie przed obcym człowiekiem.
— Naprawdę rozwodzisz się przez mieszkanie? — zapytał Bartek na ostatnim spotkaniu, w kawiarni niedaleko jej nowego domu, za oknem której akurat ruszał tramwaj numer 6.
— Nie przez mieszkanie — odpowiedziała cicho, patrząc w stygnącą kawę. — Przez to, że wybrałeś stronę tamtego dnia i nawet się nad tym nie zastanowiłeś.
— A gdybym wtedy cię poparł?
— To pilibyśmy dziś kawę z zupełnie innego powodu — uśmiechnęła się słabo, wstając od stolika. — Ale nie poparłeś. I to też był twój wybór, Bartek. Taki sam świadomy jak mój teraz.
Nowe mieszkanie w Ligocie Marta urządzała już sama — sama wybierała tapety, sama wieszała firanki w salonie z widokiem na park, o którym marzyła od początku poszukiwań. Zeschniętą pelargonię z parapetu wyrzuciła pierwszego dnia, a na jej miejscu postawiła doniczkę z bazylią, którą podlewała co rano przed pracą.
Sąsiad z piętra wyżej, starszy pan z jamnikiem, na klatce schodowej pytał czasem, czy wszystko u niej w porządku, bo słyszał kiedyś przez ścianę podniesione głosy. Marta odpowiadała, że tak, wszystko w porządku, i szła dalej po schodach z siatką zakupów, do mieszkania zapisanego wyłącznie na jej nazwisko — w księdze wieczystej, którą sama odebrała w sądzie rejonowym, trzymając kopię w teczce jeszcze przez kilka tygodni, zanim schowała ją na dobre do szuflady w nowym biurku.
